Η ιστορία του Κεντρικού Ηλεκτρικού Σταθμού (ΚΗΣ) του Βόρειου Οχυρού Αίγινας έρχεται ξανά στο προσκήνιο χάρη σε μια εντυπωσιακή τρισδιάστατη αναπαράσταση, η οποία παρουσιάστηκε στις 5 Οκτωβρίου 2026 από τον ιστορικό ερευνητή Κωνσταντίνο Κυρίμη, μέσα από το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας.

Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας πολυετούς προσπάθειας, που συνδυάζει επιτόπια έρευνα, ιστορικά αρχεία και σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία, επιτρέποντας στο κοινό να γνωρίσει μια άγνωστη πλευρά της στρατιωτικής ιστορίας της Αίγινας.

Ένα υπόγειο τεχνικό επίτευγμα στον Τούρλο

Το Βόρειο Οχυρό Αίγινας κατασκευάστηκε την περίοδο 1936–1940, στο πλαίσιο της οργάνωσης της παράκτιας άμυνας της χώρας.

Στην καρδιά του βρισκόταν ο Κεντρικός Ηλεκτρικός Σταθμός, μια πλήρως υπόγεια κατασκευή από οπλισμένο σκυρόδεμα, σχεδιασμένη ώστε να παραμένει προστατευμένη ακόμη και σε περίπτωση εχθρικού βομβαρδισμού.

Ο σταθμός αναπτυσσόταν σε πέντε διαφορετικά επίπεδα, με το βαθύτερο σημείο του να βρίσκεται σχεδόν 50 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.

Στον κεντρικό του θάλαμο, έκτασης περίπου 300 τετραγωνικών μέτρων, λειτουργούσαν τέσσερις πετρελαιοκινητήρες της γερμανικής εταιρείας MAN, που εξασφάλιζαν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για τις ανάγκες του οχυρού.

Μεταξύ άλλων, ο σταθμός τροφοδοτούσε τους δύο θωρακισμένους πύργους με τα ναυτικά πυροβόλα των 305 χιλιοστών, τα οποία αποτελούσαν τον κύριο οπλισμό του Βόρειου Οχυρού.

Μια ολόκληρη εγκατάσταση κάτω από το βουνό

Η κατασκευή διέθετε υποδομές που εντυπωσιάζουν ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα.

Στο εσωτερικό της υπήρχαν δεξαμενές καυσίμων, αντλίες πετρελαίου, συστήματα ψύξης των μηχανών, αίθουσα ελέγχου και χώροι για το προσωπικό.

Ιδιαίτερη μέριμνα είχε δοθεί στην προστασία των εγκαταστάσεων. Δύο διαδοχικές θωρακισμένες πόρτες επέτρεπαν την αεροστεγή απομόνωση του χώρου, ενώ ειδικά συστήματα εξαερισμού και καθαρισμού του αέρα είχαν σχεδιαστεί ώστε ο σταθμός να μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και υπό συνθήκες χημικής επίθεσης.

Συνολικά, οκτώ φρεάτια εξυπηρετούσαν τον αερισμό, την ψύξη και την απομάκρυνση των καυσαερίων.

Εξίσου χαρακτηριστική ήταν η διαμόρφωση της εισόδου: η υπόγεια στοά δεν ακολουθούσε ευθεία πορεία, ώστε οι στροφές της να περιορίζουν την επίδραση του ωστικού κύματος μιας ενδεχόμενης έκρηξης στο εξωτερικό.

Από την εξερεύνηση του 2015 στην τρισδιάστατη αναπαράσταση του 2026

Η προσπάθεια καταγραφής του σταθμού ξεκίνησε όταν ο Κωνσταντίνος Κυρίμης επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Βόρειο Οχυρό το 2015.

Η αρχική εξερεύνηση αποκάλυψε μόνο ένα μέρος της τεράστιας εγκατάστασης. Ακολούθησαν νέες επισκέψεις, αναζήτηση αυθεντικών σχεδίων στα αρχεία της Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού και λεπτομερής μελέτη των χώρων.

Για την πρόσβαση σε ορισμένα δυσπρόσιτα επίπεδα χρειάστηκε μάλιστα κατάβαση με ειδικό εξοπλισμό σε βάθος 25 μέτρων.

Η δημιουργία του τρισδιάστατου μοντέλου πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Γεώργιο Μαστρογεωργίου, Υποπλοίαρχο ε.α. του Πολεμικού Ναυτικού, ο οποίος ανέλαβε την ψηφιακή αποτύπωση.

Η προσπάθεια ξεκίνησε το 2017 και ολοκληρώθηκε το 2026, αξιοποιώντας φωτογραφίες, μετρήσεις, ιστορικά αρχιτεκτονικά σχέδια και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την ερμηνεία των διαθέσιμων τεκμηρίων.

Το αποτέλεσμα είναι μια λεπτομερής τρισδιάστατη αναπαράσταση που αποκαλύπτει τη διάταξη και το μέγεθος μιας εγκατάστασης η οποία παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατη από την επιφάνεια του εδάφους.

Μια άγνωστη σελίδα της ιστορίας της Αίγινας

Η συγκεκριμένη έρευνα αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία που είχε αποκτήσει η Αίγινα για την άμυνα του Σαρωνικού και των θαλάσσιων προσβάσεων προς τον Πειραιά κατά την προπολεμική περίοδο.

Παράλληλα, υπενθυμίζει πόσα ιστορικά τεκμήρια εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από την καθημερινή εικόνα του νησιού.

Η νέα ψηφιακή αναπαράσταση επιτρέπει πλέον στους ενδιαφερόμενους να γνωρίσουν τη μορφή και τη λειτουργία ενός εντυπωσιακού τεχνικού έργου, το οποίο αποτελεί σημαντικό κομμάτι της νεότερης ιστορίας της Αίγινας.

Δείτε την τρισδιάστατη απεικόνιση και το πλήρες ιστορικό αφιέρωμα στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας.

Πηγή: Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας (navalhistory.gr). Έρευνα: Κωνσταντίνος Κυρίμης. Τρισδιάστατη αποτύπωση: Γεώργιος Μαστρογεωργίου.

Διαβάστε επίσης

• Πότε έγινε δήμος η Αίγινα – Η ιστορία πίσω από τον χάρτη του Αργοσαρωνικού
• Κυκλοφόρησε ο νέος οδηγός για το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Αίγινας
• 28η Οκτωβρίου στην Αίγινα – Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων για την Εθνική Επέτειο

Το άρθρο Ο άγνωστος υπόγειος σταθμός του Τούρλου στην Αίγινα: 50 μέτρα κάτω από τη γη – Η εντυπωσιακή αναπαράσταση σε 3D εμφανίστηκε πρώτα στο aegina365.gr.

Η τελετή, που τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί στην Αίγινα, πραγματοποιήθηκε για έκτη συνεχή χρονιά, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους του Δήμου, του Πολεμικού Ναυτικού, του Λιμενικού Σώματος, συλλόγων και κατοίκους που θέλησαν να αποτίσουν φόρο τιμής στους πεσόντες.

Πλοία και σκάφη απέδωσαν τιμές στο σημείο της βύθισης

Από νωρίς το πρωί, ιδιωτικά σκάφη απέπλευσαν από το λιμάνι της Αίγινας και άλλες περιοχές του νησιού με προορισμό τις Λαούσες, ακολουθώντας τη διαδρομή προς το σημείο της βύθισης. Στην εκδήλωση συμμετείχαν και πλοία της γραμμής, μεταξύ των οποίων ο «Αχαιός» και ο «Ποσειδώνας», με τους πλοιάρχους να αποδίδουν τιμές στη θαλάσσια περιοχή και να προχωρούν σε ρίψη στεφάνων.

Στεφάνια κατέθεσαν επίσης εκπρόσωποι του Δήμου Αίγινας, του Πολεμικού Ναυτικού, του Λιμενικού Σώματος, του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου, της Δημοτικής Κοινότητας Κυψέλης, της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Πολεμικού Ναυτικού και του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Κυψέλης.

Επιμνημόσυνη δέηση στις Λαούσες

Η επιμνημόσυνη δέηση τελέστηκε στο νησί των Λαουσών, δίπλα στο προσκυνητάρι και τη χαρακτηριστική ελληνική σημαία που διατηρείται στο σημείο, από τον π. Φανούριο Μακαρατζή, σε κλίμα σεβασμού και συγκίνησης.

Το «παρών» έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο αντιδήμαρχος Δημήτρης Καραγιάννης ως εκπρόσωπος του Δήμου Αίγινας, καθώς και εκπρόσωποι των τοπικών αρχών και φορέων. Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης δημοτικοί σύμβουλοι και ο αντιστράτηγος ε.α. Νικόλαος Μανωλάκος.

Μνήμη που παραμένει ζωντανή

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με τη ρίψη στεφάνων στη θάλασσα και την απόδοση τιμών από τα πλωτά μέσα, τιμώντας τη μνήμη του πληρώματος της «Ύδρας» και διατηρώντας ζωντανή μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της τοπικής ιστορίας.

Φωτογραφίες: Ντίνα Χατζίνα

Διαβάστε επίσης: Σαν σήμερα το 1941: Το αντιτορπιλικό «Ύδρα» βυθίζεται κοντά στις Λαγούσες της Αίγινας

Το άρθρο Με τιμές και συγκίνηση η επέτειος της βύθισης του αντιτορπιλικού «Ύδρα» στις Λαούσες εμφανίστηκε πρώτα στο aegina365.gr.