Αγροτικός Σύλλογος Αίγινας: Μειωμένη η παραγωγή φιστικιού – «Τεράστια πληγή» η νοθεία

Στο τελικό στάδιο η συγκομιδή – Τι αναφέρει ο Αγροτικός Σύλλογος για τις τιμές, την κλιματική κρίση και την προστασία του αυθεντικού Φιστικιού Αιγίνης

Μια δύσκολη καλλιεργητική χρονιά ολοκληρώνεται για τους παραγωγούς της Αίγινας, με τη φετινή σοδειά να καταγράφεται αισθητά μειωμένη και την εικόνα να διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή.

Το Aegina365.gr απευθύνθηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο του Αγροτικού Συλλόγου Αίγινας, ζητώντας τη δική του αποτίμηση για την παραγωγή, τις τιμές και τις προκλήσεις που καθορίζουν την επόμενη ημέρα του πιο εμβληματικού προϊόντος του νησιού.

Έχει ξεκινήσει η συγκομιδή του φιστικιού στην Αίγινα και σε ποιο στάδιο βρίσκεται;

Η συγκομιδή έχει ξεκινήσει και βρίσκεται πλέον στο τελικό της στάδιο, καθώς εκτιμούμε ότι θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα της ερχόμενης εβδομάδας. Φέτος η συνολική παραγωγή είναι αισθητά μειωμένη και η εικόνα είναι μοιρασμένη ανά περιοχή: σε περιοχές όπως η Κυψέλη και ο Κάμπος η παραγωγή ήταν πολύ μικρή. Αντίθετα, η φετινή παραγωγή εντοπίζεται κυρίως στην περιοχή της Περιβόλας, Παγώνι Λεύκη και Άγιοι Ασώματοι, όπου η ποιότητα του καρπού είναι εξαιρετική.

Ποια είναι η αίσθηση για τη φετινή παραγωγή; Είναι όντως μειωμένη;

Φυσικά και είναι μειωμένη, όπως έχουμε ήδη επισημάνει. Οι λόγοι είναι διπλοί: από τη μία τα έντονα προβλήματα φυτοπροστασίας και από την άλλη οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Οι κλιματικές συνθήκες επηρέασαν το άνοιγμα των δέντρων, προκαλώντας μια εμφανή ανισορροπία και σημαντική καθυστέρηση.

Τι τελικά επηρέασε περισσότερο τη φετινή σοδειά; Ο καιρός, η φυτοπροστασία, η ψύλλα, το νερό ή ένας συνδυασμός παραγόντων;

Είναι ένας συνδυασμός παραγόντων, με κυριότερο πρωταγωνιστή τον καιρό και τη φυτοπροστασία.

Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι κλιματικές συνθήκες: παρότι είχαμε μεγάλο όγκο βροχοπτώσεων, οι θερμοκρασίες ήταν πολύ υψηλές. Για να αποδώσει σωστά η φιστικιά στην Αίγινα, χρειάζεται τουλάχιστον 400 ώρες κάτω από 7°C, ενώ φέτος καταγράφηκαν μόλις 80 ώρες. Αυτό δημιούργησε τεράστια ανισορροπία και καθυστερήσεις στο άνοιγμα των δέντρων.

Σε ό,τι αφορά την ψύλλα, όσα δέντρα είχαν προσβληθεί πέρυσι έχασαν τον κόμπο τους, με αποτέλεσμα φέτος να μην έχουν παραγωγή. Και βέβαια ζημιά έκανε φέτος και το ευρύτομο.

Σε ό,τι αφορά το νερό, είναι αλήθεια ότι είχαμε αρκετές βροχές, κάτι που λειτούργησε θετικά – αν δεν είχε βρέξει, τα πράγματα θα ήταν ακόμα χειρότερα.

Ωστόσο, ακόμα μεγαλύτερη σημασία και από το νερό έχει ο χειμώνας, να μην έχει τόσο υψηλές θερμοκρασίες και να πιάνει τις απαραίτητες ώρες ψύχους, όπως αναφέραμε.

Το βασικό συμπέρασμα που βγαίνει από τη φετινή καλλιεργητική περίοδο είναι ότι, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης που μας επηρεάζει και θα συνεχίσει να μας επηρεάζει και τα επόμενα χρόνια, οι παραγωγοί χρειάζεται να δείχνουν μεγάλη προσοχή. Απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, φροντίδα, να “αφουγκράζονται” τα δέντρα τους και να επεμβαίνουν έγκαιρα όπου είναι απαραίτητο.

Με τα σημερινά δεδομένα της παραγωγής στην Αίγινα και της διεθνούς αγοράς, σε ποια επίπεδα εκτιμάται ότι θα κινηθεί φέτος η τιμή παραγωγού και αν θα πρέπει να περιμένουμε αύξηση στη λιανική τιμή;

Λόγω της αισθητά μειωμένης φετινής παραγωγής στο νησί μας, η τιμή παραγωγού είναι αναπόφευκτο να κινηθεί σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με μια χρονιά κανονικής ή αυξημένης σοδειάς. Η μειωμένη διαθεσιμότητα του αυθεντικού Π.Ο.Π. Φυστικιού Αιγίνης, σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος καλλιέργειας και φροντίδας που απαιτήθηκε φέτος, δημιουργούν πίεση στην αγορά.

Σε ό,τι αφορά τη λιανική τιμή, είναι λογικό να υπάρξει αντίστοιχη προσαρμογή προς τα πάνω στα ράφια και στα καταστήματα, καθώς η ζήτηση για το επώνυμο, ποιοτικό προϊόν της Αίγινας παραμένει υψηλή, ενώ το διαθέσιμο προϊόν είναι περιορισμένο.

Εξ άλλου, οι κανόνες της αγοράς είναι αμείλικτοι και απόλυτα ξεκάθαροι: όταν ένα προϊόν είναι ελλειματικό, όπως είναι φέτος το φιστίκι λόγω της μειωμένης παραγωγής, είναι φυσικό και αναπόφευκτο η τιμή στον παραγωγό να ανεβαίνει. Αντίστοιχη αύξηση θα υπάρξει αναγκαστικά και στην τιμή για τον τελικό καταναλωτή.

Το πώς ακριβώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στην ελληνική αγορά και πώς θα κινηθεί τελικά η κατάσταση μένει να το δούμε στην πράξη, στην πορεία.

Ωστόσο, παρατηρούμε μια στρέβλωση στην αγορά τα τελευταία χρόνια: υπάρχει διάθεση από την πλευρά των εμπόρων να κρατήσουν τις τιμές του παραγωγού σταθερές, παρά την τεράστια έλλειψη, ενώ την ίδια στιγμή ενδέχεται να ζητήσουν και να δικαιολογήσουν αυξήσεις στη λιανική, εκμεταλλευόμενοι ακριβώς το επιχείρημα της έλλειψης.

Αυτό είναι άδικο, διότι τώρα είναι η ευκαιρία –και η λογική το απαιτεί– να ανέβει επιτέλους η τιμή του παραγωγού. Το φιστίκι Αιγίνης είναι ένα προϊόν limited, εξαιρετικά ελλειματικό, που δεν μπορεί να καλύψει τη ζήτηση, οπότε η τιμή του θα έπρεπε να προσαρμόζεται δίκαια με βάση τη χαμηλή διαθεσιμότητα και την τεράστια αξία του, αλλά και λόγω του συνεχώς αυξανόμενου κόστους παραγωγής.

Πόσο βιώσιμη είναι σήμερα η καλλιέργεια της φιστικιάς στην Αίγινα;

Η καλλιέργεια της φιστικιάς στην Αίγινα παραμένει βιώσιμη, κυρίως γιατί το ίδιο το δέντρο έχει στο DNA του και στην καταγωγή του από τα μέρη της Ανατολής την ικανότητα να επιβιώνει σε πολύ σκληρές συνθήκες. Ας σκεφτούμε τι έγινε πρόσφατα: το 2023, λόγω της επίμονης ξηρασίας, η κατάσταση ήταν καταστροφική για την παραγωγή, με την απόδοση ανά δέντρο να πέφτει κατά μέσο όρο στα 320 γραμμάρια από τα 5-6 κιλά, φέρνοντας πολλά δέντρα σε οριακό σημείο ξηρασίας.

Ωστόσο, οι βροχές που ακολούθησαν άλλαξαν εντελώς την εικόνα. Μπορεί φέτος να μην είχαμε την αναμενόμενη παραγωγή, αλλά τα δέντρα είναι σε πάρα πολύ καλή κατάσταση από άποψη βλάστησης. Αυτό αποδεικνύει ότι η φιστικιά αντέχει, αρκεί να έχει την κατάλληλη φροντίδα.

Βιώσιμη λοιπόν είναι, αλλά υπό προϋποθέσεις: απαιτείται ιδιαίτερη, συνεχής φροντίδα από τους παραγωγούς, αλλά και ουσιαστική στήριξη από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Το σημαντικότερο πρόβλημα για το φιστίκι μας είναι η νοθεία, η εκμετάλλευση του ονόματός του και οι προσπάθειες υποτίμησής του εκ μέρους των εμπόρων. Μιλάμε για έναν κορυφαίο, εξαιρετικό καρπό –τον καλύτερο ξηρό καρπό στον κόσμο– που δεν μπορεί να συγκριθεί με κανένα άλλο είδος φιστικιού και απαιτεί επιπλέον προσπάθειες προστασίας από την πολιτεία.

Τι πρέπει να γίνει:

Πρώτον, είναι απαραίτητη η ενημέρωση και εκπαίδευση του καταναλωτή. Ο καταναλωτής πρέπει να είναι υποψιασμένος και να ζητάει στη συσκευασία να αναγράφεται ξεκάθαρα “Φυστίκι Αίγινας Π.Ο.Π.”, μαζί με το σήμα της επίσημης πιστοποίησης. Μόνο τότε είναι 100% καλυμμένος ότι αγοράζει το αυθεντικό προϊόν.

Ας μην ξεχνάμε μια κρίσιμη ιστορική λεπτομέρεια: το 1993, όταν το προϊόν κατοχυρώθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση (τότε ΕΟΚ), κατοχυρώθηκε επίσημα ως “Φιστίκι Αίγινας Π.Ο.Π.” (με “υ”, Φυστίκι της Αίγινας). Αντίθετα, άλλες περιοχές όπως η Φθοιώτιδα, το Μαρκόπουλο ή τα Μέγαρα έχουν κατοχυρωθεί ως “κελυφωτά φιστίκια”. Ο όρος “κελυφωτό φιστίκι Αιγίνης” δεν υπάρχει· είναι μια έμπνευση και μια εμπορική ιδέα για να θολώνουν τα νερά.

Θα πρέπει να υπάρχει στις συσκευασίες που πωλούνται στην Αίγινα, όπου αναγράφεται ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΛΥΦΩΤΟ ΦΙΣΤΙΚΙ, να αναφέρεται το όνομα του παραγωγού και η περιοχή που βρίσκεται το κτήμα του, σύμφωνα πάντα με τα τιμολόγια αγοράς.

Έτσι και ο καταναλωτής θα γνωρίζει από πού προέρχεται το φιστίκι που αγοράζει, ώστε να μη πέφτει θύμα απάτης. Ταυτόχρονα προστατεύεται και ο κόπος του Αιγινήτη παραγωγού.

Πόσο σοβαρό είναι το ζήτημα προϊόντων άλλης προέλευσης;

Σε ό,τι αφορά το πόσο σοβαρό είναι σήμερα το ζήτημα των προϊόντων άλλης προέλευσης που πωλούνται ή παρουσιάζονται στον καταναλωτή ως δήθεν γνήσια φιστίκια Αιγίνης, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: είναι τεράστιο, ανοιχτό “πληγή” για το νησί μας και την οικονομία του.

Είναι μια κατάσταση ανεπίτρεπτη, η οποία εξαπατά τον καταναλωτή που πληρώνει ακριβά, ενώ παράλληλα καταστρέφει τον ντόπιο παραγωγό. Για να καταλάβουμε το μέγεθος της στρέβλωσης και της κοροϊδίας, φτάνουμε στο σημείο πολλοί παραγωγοί στην Αίγινα να μην έχουν καταφέρει να πουλήσουν την παραγωγή τους και να έχουν ακόμα στα χέρια τους το περσινό φιστίκι, την ώρα που τα ράφια γεμίζουν προϊόντα και ο καταναλωτής δεν είναι σίγουρο ότι αγοράζει φιστίκι που παράγεται στην Αίγινα.

Το φιστίκι Αιγίνης είναι ένα προϊόν limited, σπάνιο και πολυτελές και η προστασία της αυθεντικότητάς του είναι ζήτημα ζωτικής σημασίας για το μέλλον του. Έχει υψηλό κόστος παραγωγής και δεν βγαίνει σε μαζικές ποσότητες, και δεν είναι ένα φθηνό προϊόν. Με ένα κόστος παραγωγής γύρω στο 10 ευρώ, ο παραγωγός δουλεύει κάτω του κόστους ή με ελάχιστα περιθώρια κέρδους. Αντίθετα, τα περιθώρια κέρδους των εμπόρων είναι ελεύθερα.

Με τη φετινή παραγωγή να είναι μειωμένη, το ερώτημα είναι πώς θα προφυλαχτεί ο καταναλωτής και ο φυστικοπαραγωγός. Αναφέραμε παραπάνω κάποιες προτάσεις. Εναπόκειται και στην διάθεση της Πολιτείας.

Από εκεί και πέρα, όλοι πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους: ο καταναλωτής που επιλέγει τι θα βάλει στο τραπέζι του, ο έμπορος που το προωθεί και, φυσικά, ο παραγωγός, ο οποίος πρέπει να είναι έτοιμος να υπερασπιστεί το προϊόν του μέσα από αγώνες, ώστε να παραμείνει βιώσιμη η καλλιέργεια.

Η ίδια η φιστικιά δεν φταίει σε τίποτα. Αγωνίζεται να επιβιώσει, να προσαρμοστεί στις νέες αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες και να παράγει τον καρπό της. Το φιστίκι έχει την αξία του, ακολουθεί τον δρόμο του και προχωράει. Το θέμα είναι πόσο εμείς θα το σεβαστούμε και πόσο δυνατά θα το υπερασπιστούμε.

---

Οι απαντήσεις του Αγροτικού Συλλόγου φωτίζουν ένα ζήτημα που ξεπερνά τα όρια μιας δύσκολης σοδειάς. Η φιστικιά μπορεί να διαθέτει την αντοχή να προσαρμοστεί, όμως το μέλλον της καλλιέργειας θα κριθεί από το κατά πόσο θα προστατευθούν ο παραγωγός, η προέλευση και η πραγματική αξία του προϊόντος.

Για την Αίγινα, το φιστίκι δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη καρπό. Είναι κομμάτι του ονόματος, της οικονομίας και της ταυτότητάς της. Η υπεράσπισή του, επομένως, δεν είναι μόνο υπόθεση των παραγωγών, αλλά ευθύνη όλων όσοι συμμετέχουν στη διαδρομή του μέχρι τον καταναλωτή.

Μείνετε συντονισμένοι στο site μας για συνεντεύξεις και αφιερώματα που αναδεικνύουν πρόσωπα, δράσεις και ιστορίες της Αίγινας.