Με αφορμή την επέτειο γέννησής του, θυμόμαστε γιατί ο Καζαντζάκης διάλεξε την Αίγινα ως καταφύγιο – και τι δημιούργησε εδώ.
Σαν σήμερα, 18 Φεβρουαρίου, γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης ο Νίκος Καζαντζάκης (1883–1957), ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες του 20ού αιώνα. Και παρότι η ζωή του ήταν γεμάτη ταξίδια, αντιπαραθέσεις και μεγάλες ιδέες, η Αίγινα κράτησε για εκείνον έναν ιδιαίτερο ρόλο: έγινε τόπος συγκέντρωσης, απομόνωσης και δημιουργίας.
Η σχέση του Καζαντζάκη με την Αίγινα δεν είναι απλώς μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια. Αποτελεί κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού, συνδέοντας το τοπίο με τη λογοτεχνία και τη δημιουργία.
Από την Ασία στην Αίγινα: η απόφαση που άλλαξε τον ρυθμό του
Όταν ο Καζαντζάκης επέστρεψε στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ’30, δεν έμεινε απλώς στην Αθήνα. Αντίθετα, αναζήτησε έναν τόπο που να του δίνει ησυχία, καθαρό βλέμμα και διάρκεια. Έτσι, εγκαταστάθηκε στην Αίγινα και επέλεξε μια περιοχή λίγο έξω από τη Χώρα, προς το Λιβάδι, για να χτίσει το δικό του “καταφύγιο”. Δεν ήρθε για λίγες μέρες. Ήρθε για να δουλέψει.
Το σπίτι στα Πλακάκια: το “Κουκούλι” της δημιουργίας
Το σπίτι του Καζαντζάκη, γνωστό και ως «Κουκούλι», ξεκίνησε να χτίζεται το 1936 στην περιοχή Πλακάκια. Ο Καζαντζάκης και η σύζυγός του, Ελένη Καζαντζάκη (το γένος Σαμίου), δεν περίμεναν να ολοκληρωθεί πλήρως το σπίτι για να εγκατασταθούν σε αυτό. Αντίθετα, μετακόμισαν ενώ ήταν ακόμη ημιτελές και συνέβαλαν προσωπικά στην ολοκλήρωσή του.
Και επειδή το σπίτι “έβλεπε” θάλασσα και ανοιχτό ορίζοντα, ο Καζαντζάκης βρήκε ακριβώς αυτό που ζητούσε: μια καθημερινότητα με απλότητα, πρόγραμμα και απόλυτη προσήλωση στη γραφή.
Τι έγραψε και τι δούλεψε στην Αίγινα
Στα χρόνια που έζησε στο νησί (με πιο έντονη παρουσία έως περίπου το 1946), δεν ξεκουράστηκε απλώς. Αντίθετα, δούλεψε με ρυθμό που σήμερα μοιάζει σχεδόν αδιανόητος.
Στην Αίγινα, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε συγκεντρώσει, ο Καζαντζάκης:
- συνέχισε/ολοκλήρωσε εργασίες πάνω στην “Οδύσσεια” (σε διαδοχικές γραφές),
- δούλεψε τις “Τερτσίνες”,
- μετέφρασε σημαντικούς δημιουργούς (όπως Δάντη και άλλους),
- έγραψε ταξιδιωτικά, θεατρικά και πεζογραφικά κείμενα,
- κράτησε μια πειθαρχημένη ρουτίνα: πρωινή εργασία, διάλειμμα, και έπειτα περίπατοι στο νησί.
Η καθημερινότητά του στο νησί: η ανηφόρα ως σύμβολο
Ο Καζαντζάκης αγαπούσε την αιγινήτικη ύπαιθρο και συνήθιζε να κάνει μεγάλους περιπάτους, επιλέγοντας συχνά ανηφορικές διαδρομές και πιο απομονωμένα σημεία. Δεν ήταν μια τυχαία επιλογή. Η ανηφόρα, άλλωστε, λειτουργούσε συμβολικά στη σκέψη του ως εικόνα του διαρκούς αγώνα και της προσπάθειας υπέρβασης – στοιχεία που διαπερνούν συνολικά το έργο του.
Έτσι, ο δεσμός του με την Αίγινα δεν περιορίζεται σε μια απλή γεωγραφική παρουσία. Το φως, η λιτότητα του τοπίου και η φυσική τραχύτητα του νησιού φαίνεται να συνδέθηκαν ουσιαστικά με τον τρόπο σκέψης και δημιουργίας του.
Το σπίτι σήμερα: υπάρχει, αλλά δεν είναι επισκέψιμο
Το σπίτι του Καζαντζάκη στην Αίγινα διασώζεται και έχει ανακαινιστεί, όμως δεν είναι ανοιχτό στο κοινό. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί περνούν για να το δουν έστω απ’ έξω, γιατί ξέρουν ότι εκεί, σε αυτό το σημείο, ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες συγγραφείς έστησε ένα κομμάτι του έργου του. Και αυτό, από μόνο του, είναι ένα μικρό προσκύνημα στη δημιουργία.
Στα χρόνια που έζησε στην Αίγινα, ο Νίκος Καζαντζάκης εργάστηκε συστηματικά και παρήγαγε σημαντικό μέρος του έργου του. Η σύνδεση αυτή καταγράφεται έως σήμερα ως σταθερό σημείο αναφοράς για την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού.
Η φωτογραφία προέρχεται από την επίσημη ιστοσελίδα www.kazantzaki.gr.
Μείνετε συντονισμένοι στο site μας για θέματα που αποτυπώνουν τη ζωή στο νησί και την καθημερινότητα της Αίγινας.
