Το 17ο Aegina Fistiki Fest ολοκληρώθηκε αφήνοντας πίσω του τέσσερις ημέρες με πολύ κόσμο στην παραλιακή, συναυλίες, εκθέσεις, παιδικές δράσεις, γαστρονομία και την καθιερωμένη Αγροτική – Εμπορική Έκθεση. Όπως κάθε χρόνο, το φεστιβάλ άλλαξε για λίγες ημέρες την εικόνα της πόλης και επιβεβαίωσε ότι παραμένει ο μεγαλύτερος και πιο αναγνωρίσιμος θεσμός της Αίγινας. Μετά από 17 διοργανώσεις, όμως, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να γίνει και μια πιο ουσιαστική συζήτηση για την επόμενη μέρα του.
Το φετινό πρόγραμμα είχε αναμφίβολα δυνατές στιγμές. Η συναυλία της Ελεωνόρας Ζουγανέλη γέμισε το λιμάνι και αποτέλεσε μία από τις πιο επιτυχημένες βραδιές της διοργάνωσης, ενώ το live cooking με τον Γιώργο Τσούλη έφερε το Φιστίκι Αιγίνης μέσα στη σύγχρονη γαστρονομία. Ουσιαστική ήταν και η αγροτική ημερίδα για την ψύλλα της φιστικιάς και τους φυσικούς εχθρούς της, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραγωγοί του νησιού αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις.
Οι καλές εκδηλώσεις είναι απαραίτητες. Ένα φεστιβάλ αυτού του μεγέθους χρειάζεται μουσική, πολιτισμό, γαστρονομία και δράσεις με ποιότητα και αισθητική, ικανές να προσελκύσουν έναν επισκέπτη από την Αθήνα και να του δώσουν λόγο να μείνει στην Αίγινα ολόκληρο το Σαββατοκύριακο. Το ζήτημα δεν είναι λοιπόν να περιοριστεί το πολιτιστικό κομμάτι, αλλά να υπάρχει μεγαλύτερη επιμέλεια και μια πιο ξεκάθαρη ταυτότητα στο συνολικό πρόγραμμα.
Από το καλοκαίρι μέχρι το τετραήμερο κορύφωσης
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το φετινό Fistiki Fest δεν περιορίστηκε στο κεντρικό τετραήμερο του Σεπτεμβρίου. Στην πράξη, η «ομπρέλα» του θεσμού είχε ανοίξει από το καλοκαίρι. Η έκθεση κεραμικής «ΧΩΜΑ» στη Δημοτική Πινακοθήκη ξεκίνησε από τα τέλη Ιουνίου και συνοδεύτηκε από ξεναγήσεις και εργαστήρια, στις 30 Ιουλίου πραγματοποιήθηκε η συναυλία των Hermaphrodite’s Child στην Αγία Μαρίνα, τον Αύγουστο ακολούθησαν η έκθεση «Σμιλεύοντας», η προφεστιβαλική βραδιά στην Παχειά Ράχη, παιδικές εικαστικές δράσεις και η έκθεση «Έγχρωμη Αίγινα» στην Κυψέλη, ενώ στο τέλος του μήνα προβλήθηκε στην Πέρδικα το «Ocean with David Attenborough». Την 1η Σεπτεμβρίου το πρόγραμμα συνεχίστηκε με νησιώτικο γλέντι στη Σουβάλα και στη συνέχεια με δράσεις σε διαφορετικά σημεία του νησιού μέχρι να φτάσουμε στο κεντρικό τετραήμερο.
Η προσπάθεια να απλωθεί ο θεσμός πέρα από την πόλη της Αίγινας και να αποκτήσουν εκδηλώσεις οι κοινότητες είναι σαφώς θετική. Την ίδια στιγμή, όμως, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο το ζήτημα της ταυτότητας. Όταν σχεδόν κάθε πολιτιστική, μουσική ή εικαστική δράση του καλοκαιριού μπορεί να ενταχθεί κάτω από την ομπρέλα του Fistiki Fest, γίνεται όλο και δυσκολότερο να διακρίνει κανείς πού τελειώνει το γενικό πολιτιστικό πρόγραμμα του Δήμου και πού αρχίζει ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στο Φιστίκι Αιγίνης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ένας από τους βασικούς προβληματισμούς γύρω από τον θεσμό. Το Fistiki Fest δημιουργήθηκε πρώτα απ’ όλα για το φιστίκι. Η επίσημη παρουσίασή του αναφέρει ότι αφετηρία από το 2009 ήταν η ανάδειξη του Φιστικιού Αιγίνης ΠΟΠ, η προστασία της γνησιότητάς του και η προώθηση καλών πρακτικών καλλιέργειας. Ο ίδιος ο θεσμός κάνει λόγο για περισσότερους από 35.000 επισκέπτες στη διάρκεια του τετραημέρου, αριθμός που δείχνει και το μέγεθος της ευκαιρίας που έχει η Αίγινα για να προβάλει το σημαντικότερο ίσως προϊόν της.
Το ερώτημα είναι πόσο έντονα το αντιλαμβάνεται αυτό ο επισκέπτης. Αν δηλαδή φεύγοντας έχει γνωρίσει πραγματικά το Φιστίκι Αιγίνης, τους παραγωγούς του, τον τρόπο καλλιέργειας και τις δυσκολίες του προϊόντος ή αν τελικά το φιστίκι λειτουργεί περισσότερο ως το όνομα κάτω από το οποίο συγκεντρώνεται ένα πολύ μεγάλο σύνολο διαφορετικών εκδηλώσεων.
Η Εμπορική Έκθεση και η ανάγκη για περισσότερη ταυτότητα
Η εικόνα αυτή φαίνεται ίσως περισσότερο στην Αγροτική – Εμπορική Έκθεση. Δεν θα ήταν ούτε λογικό ούτε ενδιαφέρον όλα τα περίπτερα να πωλούν απλώς συσκευασμένο φιστίκι. Η Αίγινα διαθέτει δημιουργούς, καλλιτέχνες, χειροτέχνες και μικρές επιχειρήσεις που αξίζουν προβολή και είναι απολύτως λογικό ένα μεγάλο φεστιβάλ του νησιού να τους δίνει χώρο.
Το θέμα είναι η αναλογία. Στους φετινούς όρους συμμετοχής επιτρέπεται η παρουσία επιχειρήσεων με κεραμικά, είδη δώρων, κοσμήματα, καλλυντικά, εκδόσεις και άλλες δημιουργίες, ενώ για συγκεκριμένες κατηγορίες αρκεί μέρος των προϊόντων να συνδέεται με το φιστίκι ως καρπό, συστατικό, αναπαράσταση ή ακόμη και ως στοιχείο έμπνευσης. Παράλληλα υπάρχουν χώροι για φαγητό, ποτό, τουριστικούς φορείς, συλλόγους και χορηγούς.
Τίποτα από αυτά δεν είναι προβληματικό από μόνο του. Όταν όμως ο επισκέπτης περπατάει σημαντικό μέρος της έκθεσης χωρίς το φιστίκι να είναι εμφανώς ο πρωταγωνιστής, ίσως χρειάζεται επανασχεδιασμός. Η έκθεση θα μπορούσε να είναι μικρότερη αριθμητικά αλλά πιο δυνατή ως εμπειρία, με περισσότερους παραγωγούς, μεταποιητές, γευσιγνωσίες, προϊόντα που δημιουργούνται ειδικά για το φεστιβάλ, νέες επιχειρηματικές ιδέες, περισσότερο design και packaging γύρω από το Φιστίκι Αιγίνης και γενικότερα μια εικόνα που να μην θυμίζει απλώς μια μεγάλη υπαίθρια αγορά.
Αντίστοιχη συζήτηση μπορεί να γίνει και για το πολιτιστικό πρόγραμμα. Η επιτυχία της συναυλίας της Ζουγανέλη έδειξε ότι μια σωστή επιλογή μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά. Δεν χρειάζονται απαραίτητα περισσότερες εκδηλώσεις, αλλά καλύτερες, με γούστο, συνέπεια και σαφή κατεύθυνση. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να ανεβάσει συνολικά το επίπεδο της διοργάνωσης και να προσελκύσει ένα κοινό που θα έρθει στην Αίγινα όχι απλώς για δύο ώρες μπροστά σε μια σκηνή, αλλά για να ζήσει συνολικά το φεστιβάλ και το νησί.
Το φινάλε με τους Trashformers προκάλεσε, για παράδειγμα, αρκετή συζήτηση στα τοπικά social media. Υπήρξαν έντονα αρνητικά σχόλια για τη μουσική επιλογή, ενώ άλλοι υπερασπίστηκαν τη συναυλία ως ένα εξωστρεφές και διασκεδαστικό κλείσιμο της γιορτής. Οι αντιδράσεις αυτές δεν αποτελούν δημοσκόπηση, δείχνουν όμως πόσο σημαντική είναι η καλλιτεχνική επιμέλεια για έναν θεσμό αυτού του μεγέθους.
Το κόστος και το παράδειγμα της Νάξου
Υπάρχει παράλληλα και η οικονομική πλευρά. Η κύρια σύμβαση για τη συναυλία της Ελεωνόρας Ζουγανέλη ανήλθε σε 29.760 ευρώ με ΦΠΑ, ενώ ξεχωριστή ανάθεση για υποστηρικτικές ανάγκες της συναυλίας έφτασε τα 3.140,69 ευρώ. Η συναυλία της Ελένης Λεγάκη στην Πέρδικα καταγράφεται στα 11.784,50 ευρώ, η έκθεση φωτογραφίας στην Ψαραγορά στα 6.993,60 ευρώ, η φιλοξενία προσκεκλημένων στα 5.250 ευρώ και η γαστρονομική εκδήλωση στα 4.674,10 ευρώ. Υπάρχουν ακόμη αρκετές επιμέρους δαπάνες για συναυλίες, παιδικές δράσεις, τεχνικές ανάγκες, γραφιστικά, ασφάλιση και τη λειτουργία της έκθεσης.
Τα παραπάνω δεν αποτελούν τον συνολικό οικονομικό απολογισμό του Fistiki Fest και δεν θα ήταν σωστό να παρουσιαστούν ως τέτοιος. Δείχνουν όμως ότι πλέον μιλάμε για μια διοργάνωση σημαντικού οικονομικού μεγέθους. Γι’ αυτό και θα είχε αξία μετά από κάθε φεστιβάλ να δημοσιεύεται ένας συγκεντρωτικός απολογισμός με τις συνολικές δαπάνες, τις χορηγίες, τα έσοδα, τον αριθμό των εκθετών και, όσο είναι δυνατό, στοιχεία για την επισκεψιμότητα και το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα στο νησί.
Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα έρχεται από τη Νάξο, η οποία φέτος πραγματοποίησε επίσης για 17η φορά τη Γιορτή Πατάτας Νάξου. Περισσότεροι από 3.000 κάτοικοι και επισκέπτες βρέθηκαν στη Χώρα, με μουσική, χορό και γλέντι, αλλά η Πατάτα Νάξου παρέμεινε ξεκάθαρα στο κέντρο της διοργάνωσης. Με τη συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων και ανθρώπων της εστίασης προσφέρθηκαν μεγάλες ποσότητες φαγητού – μόνο οι τηγανητές πατάτες έφτασαν περίπου τα 350 κιλά – ενώ υπήρχε έντονη παρουσία της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών και των ίδιων των παραγωγών.
Η Αίγινα φυσικά δεν χρειάζεται να αντιγράψει τη Νάξο. Το Φιστίκι Αιγίνης προσφέρει ίσως ακόμη περισσότερες δυνατότητες: επισκέψεις σε φιστικεώνες, γευσιγνωσίες, workshops με παραγωγούς, συνεργασίες με γνωστούς chefs και pastry chefs, διαγωνισμούς γαστρονομίας, παρουσιάσεις νέων προϊόντων, δράσεις για παιδιά και συζητήσεις για το μέλλον της καλλιέργειας. Όλα αυτά μπορούν να συνυπάρχουν με μία ή δύο πραγματικά καλές συναυλίες και ένα πολιτιστικό πρόγραμμα υψηλού επιπέδου.
Το Fistiki Fest χρειάζεται να ξαναβρεί τον πυρήνα του
Ίσως λοιπόν η λύση να είναι πιο απλή απ’ όσο φαίνεται. Δεν χρειάζεται κάθε συναυλία, έκθεση ή πολιτιστική δράση που πραγματοποιείται από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο να εντάσσεται κάτω από την ομπρέλα του Fistiki Fest. Η Αίγινα έχει ήδη τη δυνατότητα να φιλοξενεί ξεχωριστούς πολιτιστικούς θεσμούς, θεατρικές διοργανώσεις, μουσικές βραδιές και εκθέσεις, χωρίς όλα αυτά να χρειάζεται να συνδέονται τεχνητά με το φιστίκι.
Το ίδιο το Fistiki Fest θα μπορούσε να γίνει πιο συμπαγές και περισσότερο προσανατολισμένο στον αρχικό του σκοπό: μία μεγάλη συναυλία με ένα όνομα που πραγματικά μπορεί να προσελκύσει κόσμο (όπως συνέβη φέτος με την Ελεωνόρα Ζουγανέλη) και από εκεί και πέρα ένα πρόγραμμα που να χτίζεται ουσιαστικά γύρω από το Φιστίκι Αιγίνης. Παραγωγοί, γευσιγνωσίες, φιστικεώνες, γαστρονομία, συνεργασίες με σεφ και ζαχαροπλάστες, νέες επιχειρηματικές ιδέες, δράσεις για παιδιά, ιστορία της καλλιέργειας και συζήτηση για τα πραγματικά προβλήματα του προϊόντος μπορούν να δημιουργήσουν ένα φεστιβάλ με πολύ πιο καθαρή ταυτότητα.
Είναι απολύτως λογικό ένας Δήμος να θέλει μέσα από μια μεγάλη διοργάνωση να αυξήσει την επισκεψιμότητα και να κινηθεί συνολικά η αγορά της Αίγινας. Τα ξενοδοχεία, η εστίαση, τα καταστήματα και οι υπόλοιπες επιχειρήσεις προφανώς ωφελούνται από έναν θεσμό που φέρνει περισσότερο κόσμο στο νησί. Αυτό όμως μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να χαθεί ο βασικός λόγος για τον οποίο δημιουργήθηκε η συγκεκριμένη γιορτή. Αν ο στόχος είναι ένα γενικότερο καλοκαιρινό πολιτιστικό πρόγραμμα, μπορεί –και ίσως πρέπει– να αποκτήσει τη δική του ξεχωριστή ταυτότητα.
Γιατί όσο περισσότερα διαφορετικά πράγματα τοποθετούμε κάτω από το όνομα Fistiki Fest, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, από συνήθεια πλέον, να ξεχάσουμε τι ακριβώς γιορτάζουμε.
Μετά από 17 χρόνια, το ζητούμενο ίσως δεν είναι να προστεθούν κι άλλες εκδηλώσεις, αλλά να αφαιρεθούν όσες δεν έχουν πραγματικό λόγο να βρίσκονται εκεί. Να μείνει ένα πιο δυνατό, πιο καλαίσθητο και πιο ξεκάθαρο φεστιβάλ, που θα φέρνει κόσμο στην Αίγινα αλλά θα τον φέρνει έχοντας έναν συγκεκριμένο πρωταγωνιστή.
Το Φιστίκι Αιγίνης.
Άλλωστε, μια καλή συναυλία μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή μέσα στο καλοκαίρι. Μια θεατρική παράσταση επίσης. Ένα Φεστιβάλ Φιστικιού όμως έχει λόγο ύπαρξης μόνο όσο το φιστίκι παραμένει πραγματικά στο κέντρο του.
