Η δημιουργία του A.P.M. – Aegina Pistachio Museum είναι ένα από τα projects που έχουν ήδη προκαλέσει συζήτηση στην Αίγινα, όχι μόνο για τον πολιτιστικό του χαρακτήρα, αλλά και για τη φιλοδοξία του να συνδέσει το φιστίκι Αιγίνης με την ιστορία, την εκπαίδευση, την τεχνολογία και την ίδια την ταυτότητα του νησιού.
- Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το Μουσείο Φιστικιού Αίγινας;
- Τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το μουσείο;
- Ποια είναι η θέση του αγρότη-φιστικοπαραγωγού μέσα στο μουσείο;
- Υπάρχει και κοινωνική διάσταση στο project;
- Υπήρξαν αντιδράσεις γύρω από τη δημιουργία του μουσείου. Πώς το αντιμετωπίζετε;
- Τι απαντάτε σε όσους απορούν για την επιλογή του χώρου στο κτήριο των πρώην φυλακών και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της επένδυσης;
- Και τέλος, γιατί κανείς να επισκεφθεί το A.P.M.;
- Ποια είναι η Μαριάνα Λαλαούνη
Πίσω από την ιδέα βρίσκεται η visual artist και δημιουργός Μαριάνα Λαλαούνη, συνιδρύτρια του εγχειρήματος, η οποία μιλά αποκλειστικά στο Aegina365.gr για το πώς γεννήθηκε το όραμα του μουσείου, τι ακριβώς θα περιλαμβάνει, ποια θα είναι η θέση των φιστικοπαραγωγών μέσα σε αυτό, αλλά και για τις αντιδράσεις που έχουν υπάρξει σχετικά με την αξιοποίηση του χώρου των πρώην φυλακών της Αίγινας.
Σε μια αναλυτική συνέντευξη, η ίδια επιχειρεί να παρουσιάσει τη φιλοσοφία πίσω από το A.P.M., δίνοντας έμφαση στην πολιτιστική, κοινωνική και εκπαιδευτική διάσταση του project, αλλά και στην ανάγκη – όπως λέει – «να επιστρέψει κάτι στον τόπο που της χάρισε τόσα».
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το Μουσείο Φιστικιού Αίγινας;
Η ιδέα δεν ήρθε απότομα- ωρίμασε σταδιακά, σαν τους ίδιους τους καρπούς που μας δίνει η γη. Μεγάλωσα περνώντας όλα μου τα καλοκαίρια και τις γιορτές στην Αίγινα, τον τόπο καταγωγής των παππούδων μου κι από τις δύο πλευρές.
Το Αιγινίτικο φιστίκι δεν ήταν απλώς μια γεύση – ήταν κομμάτι του οικογενειακού μας τελετουργικού. Θυμάμαι ακόμα τη μυρωδιά από το φρεσκοψημένο φιστίκι στον φούρνο του σπιτιού, και τη χαρά να το προσφέρουμε ως δώρο σε φίλους και αγαπημένους.
Μεγαλώνοντας, άρχισα να βλέπω αυτή την ανάμνηση με άλλα μάτια. Να διαπιστώνω πως έχουμε στα χέρια μας έναν θησαυρό – ένα προϊόν με ΠΟΠ χαρακτηριστικά, με εξαιρετική ποιότητα, με πολιτιστική και οικονομική σημασία για την Αίγινα – και όμως, να μην το τιμούμε όπως του αξίζει.
Η Αίγινα είναι το φιστίκι της. Δεν γίνεται να μην υπάρχει ένας χώρος που να το αφηγείται, να το γιορτάζει, να το αναδεικνύει, να το προωθεί.
Ένιωσα μέσα μου την ανάγκη να επιστρέψω κάτι στον τόπο που μου χάρισε τόσα. Και αυτή η ανάγκη έχει τις ρίζες της στον παππού μου, τον Τάκη Μαλτέζο. Ήταν εκείνος που μου έμαθε τι σημαίνει προσφορά στην κοινωνία, με ανιδιοτέλεια.
Τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το μουσείο;
Το A.P.M. δεν θα είναι ένα ακόμη μουσείο μνήμης — θα είναι ένας ζωντανός, βιωματικός χώρος νέας γενιάς.
Ο επισκέπτης δεν θα έρχεται απλώς να δει, αλλά να νιώσει, να συμμετάσχει, να ανακαλύψει. Διαδραστικές προβολές, αφηγήσεις, εμπειρίες επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας (AR/VR), ιστορικά τεκμήρια που ξεκινούν χρονικά από τα πρώτα αυτοσχέδια εργαλεία των φιστικοπαραγωγών και φτάνουν μέχρι τη σύγχρονη εποχή.
Για τα παιδιά, έχουμε σχεδιάσει ειδικά εργαστήρια, με μασκότ-έκπληξη και εμπειρίες που συνδυάζουν τη μάθηση με το παιχνίδι.
Και νιώθω πραγματικά ευγνωμοσύνη, γιατί σε αυτό το όραμα συναντηθήκαμε εξαιρετικοί άνθρωποι. Μουσειολόγοι, μουσειογράφοι, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, μελετητές, σκηνοθέτες, ψηφιακοί δημιουργοί, συντηρητές, ιστορικούς κειμένων και ιστορικούς συνεντεύξεων, εταιρείες με εμπειρία και μοναδική εξειδίκευση που έχουν υπογράψει σπουδαία έργα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Όλοι αυτοί αγκάλιασαν το A.P.M. με αληθινό ενθουσιασμό, σεβασμό προς την ιστορία του τόπου και κοινή πίστη σε αυτό που προσπαθούμε να δημιουργήσουμε.
Ποια είναι η θέση του αγρότη-φιστικοπαραγωγού μέσα στο μουσείο;
Απολύτως κεντρική. Από τη στιγμή που αρχίσαμε να γνωρίζουμε προσωπικά τους παραγωγούς, να μπαίνουμε στα κτήματά τους και να ακούμε τις ιστορίες τους, νιώσαμε τον βαθύ και απόλυτο σεβασμό που τους οφείλουμε.
Είναι οι αφανείς ήρωες που, με πείσμα, συνέπεια και βαθιά αγάπη για τη γη τους, έφεραν το Φιστίκι Αιγίνης να αναγνωρίζεται ξανά σήμερα ως ο νούμερο ένα καρπός παγκοσμίως.
Θέλουμε η ιστορία τους να γίνει μέρος του μουσείου. Θέλουμε ο επισκέπτης να νιώθει τον κόπο, την αφοσίωση και την ψυχή πίσω από αυτόν τον καρπό.
Υπάρχει και κοινωνική διάσταση στο project;
Βεβαίως — και μάλιστα βαθιά ριζωμένη στον πυρήνα του. Το A.P.M. έχει στον καταστατικό του σκοπό όχι μόνο την πολιτιστική ανάδειξη του φιστικιού, αλλά και την ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας, των νέων του νησιού, των συλλόγων και των φορέων.
Ένας από τους πρώτους μας στόχους είναι η στήριξη των παιδιών της Αίγινας μέσα από υποτροφίες για σπουδές σε περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιστήμες. Ήδη έχουμε σχεδιάσει την “Υποτροφία Περόγλου”, η οποία θα καλύπτει πλήρως τα έξοδα σπουδών των φοιτητών που γίνονται δεκτοί σε συναφείς σχολές της Ελλάδας.
Παράλληλα, το μουσείο θα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στους παραγωγούς και την επιστημονική κοινότητα. Μέσα από συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, θα προωθούνται νέες μελέτες και καινοτόμες πρακτικές γύρω από τη βιώσιμη καλλιέργεια του φιστικιού — ώστε η παράδοση να συναντήσει την εξέλιξη, την τεχνολογία και τα σύγχρονα εργαλεία που μας δίνει η ψηφιακή εποχή.
Σχεδιάζουμε, επίσης, την διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και την φιλοξενία φοιτητών από την Ευρώπη, που θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στην καλλιέργεια, να ζήσουν την εμπειρία της παραγωγής και να μάθουν δίπλα στους ίδιους τους αγρότες του νησιού.
Το μουσείο δεν θα είναι απλώς χώρος μνήμης. Θα είναι ζωντανός οργανισμός κοινωνικής και εκπαιδευτικής προσφοράς, που θα εμπνέει, θα ενισχύει και θα ενώνει.
Βεβαίως, όλα τα παραπάνω πάντοτε σε συνεργασία και σε ανοικτή γραμμή με τον Αγροτικό Σύλλογο και τον Συνεταιρισμό του νησιού μας.
Υπήρξαν αντιδράσεις γύρω από τη δημιουργία του μουσείου. Πώς το αντιμετωπίζετε;
Πιστεύω πως όταν γεννιέται κάτι νέο, ειδικά σε έναν τόπο με τόσο έντονη ιστορία και συναίσθημα όπως η Αίγινα, είναι φυσικό να γεννιούνται και ανησυχίες. Τις ακούω με σεβασμό.
Αυτό που ίσως δεν έχει καταλάβει ακόμη ένα μέρος του κόσμου είναι πως το A.P.M. δεν δημιουργείται ως ένα «κλειστό» ιδιωτικό project, με σκοπό το κέρδος και τις «εύκολες» επιδοτήσεις.
Από την πρώτη στιγμή, το όραμά μας ήταν να δημιουργήσουμε έναν χώρο ανοιχτό στην κοινωνία, στους αγρότες, στους νέους ανθρώπους, στους επισκέπτες και φυσικά στην ίδια την ιστορία του τόπου, ανοίγοντας νέους δρόμους και νέες θέσεις εργασίας.
Τι απαντάτε σε όσους απορούν για την επιλογή του χώρου στο κτήριο των πρώην φυλακών και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της επένδυσης;
Δεν σας κρύβω ότι όλο το προηγούμενο διάστημα αναζητήσαμε κατάλληλο χώρο είτε για αγορά, είτε για ενοικίαση χωρίς αποτέλεσμα αφού οι προδιαγραφές και οι απαιτήσεις του Υπουργείου Πολιτισμού μας περιόριζαν αφάνταστα.
Κατανοώ απόλυτα τη συναισθηματική φόρτιση που κουβαλά ένας τέτοιος χώρος. Όμως η ίδια η ιστορία δείχνει πως οι ιστορικοί τόποι μπορούν να αποκτήσουν μια νέα, ζωντανή πολιτιστική ταυτότητα — χωρίς να χάνουν τη μνήμη τους.
Έχοντας λοιπόν στα χέρια μας την μελέτη του Υπουργείου Πολιτισμού που προβλέπει την δημιουργία τεσσάρων μουσείων στον συγκεκριμένο χώρο: Βυζαντινού, Λαογραφικού, Αρχαιολογικού και Μουσείου Φυλακών, και πολλά αντίστοιχα παραδείγματα από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως το Κάστρο Ιτζε Καλές στα Ιωάννινα που λειτουργεί σήμερα το Μουσείο Αργυροτεχνίας, ενώ διατηρούνται και οι παλιοί χώροι των φυλακών ως μέρος της ιστορικής μνήμης, στη Δανία, τις παλιές φυλακές του Χόρσενς που μετατράπηκαν σε ένα πολυδύναμο μουσείο, και στην Ιαπωνία, μία ιστορική φυλακή της Νάρα αξιοποιείται σήμερα ως ζωντανό ιστορικό μνημείο και πολιτιστικός χώρος.
Έτσι λοιπόν αποφασίσαμε να συμμετάσχουμε στον ανοιχτό διαγωνισμό της Περιφέρειας για την εκμίσθωση του συγκεκριμένου χώρου.
Ο εν λόγω διαγωνισμός ήταν μια θεσμική διαδικασία με συγκεκριμένους όρους, στην οποία καταθέσαμε ολοκληρωμένο φάκελο, με μελέτες, συνεργάτες, πολιτιστικό και κοινωνικό πλάνο.
Οι όροι της διακήρυξης ήταν απολύτως σαφείς:
• το μίσθιο παραλαμβάνεται στην πραγματική κατάσταση που βρίσκεται σήμερα,
• απαγορεύεται οποιαδήποτε αλλαγή χρήσης,
• απαγορεύεται η υπεκμίσθωση ή αναμίσθωση,
• απαγορεύεται η λειτουργία χώρου υγειονομικού ενδιαφέροντος,
• ενώ όλες οι εργασίες θα εποπτεύονται από το Υπουργείο Πολιτισμού και την Περιφέρεια.
Τώρα, απαντώ και στο δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας πολύ καθαρά και ήρεμα γιατί θεωρώ πως όταν λειτουργείς με διαφάνεια, δεν έχεις λόγο να φοβάσαι τον δημόσιο διάλογο.
Όσοι γνωρίζουν τι σημαίνει να αποκαταστήσεις και να λειτουργήσεις έναν τέτοιο ιστορικό χώρο, καταλαβαίνουν ότι απαιτείται μία μεγάλη επένδυση, χρόνος, ψυχική ενέργεια και ευθύνη — πολύ πριν υπάρξει μία οποιαδήποτε πιθανότητα χρηματοδότησης ή χορηγίας.
Οι χορηγίες και οι συνεργασίες που έχουν έρθει μέχρι σήμερα δεν προέκυψαν “πίσω από κλειστές πόρτες”. Προέκυψαν γιατί σημαντικοί οργανισμοί, ιδρύματα, επιχειρηματικοί όμιλοι στα πλαίσια της εταιρικής τους κοινωνικής ευθύνης και άνθρωποι πίστεψαν στην πολιτιστική και κοινωνική αξία του οράματός μας.
Άρα μιλάμε για ένα project αυστηρά πολιτιστικού χαρακτήρα, με συνεχή θεσμικό έλεγχο και ξεκάθαρο πλαίσιο λειτουργίας.
Προσωπικά, αυτό που με στεναχωρεί είναι ότι μια προσπάθεια που γεννήθηκε από αγάπη για την Αίγινα και βαθύ σεβασμό προς την ιστορία και τους ανθρώπους της, παρουσιάζεται κάποιες φορές σαν κάτι ύποπτο ή ξένο προς το νησί.
Εγώ, όμως, πιστεύω πως στο τέλος τα έργα μιλούν μόνα τους.
Και εύχομαι όταν το μουσείο ανοίξει τις πόρτες του, να κριθούμε όλοι από την ποιότητα, την αισθητική, την παιδεία και την πραγματική προσφορά του προς την Αίγινα.
Και τέλος, γιατί κανείς να επισκεφθεί το A.P.M.;
Γιατί το A.P.M. είναι μια χειρονομία αγάπης προς έναν καρπό, έναν τόπο και τους αφανείς πρωταγωνιστές του.
Και ακριβώς επειδή έχει φτιαχτεί με αγάπη, με αισθητική και με πρόθεση, πρόκειται για μια εμπειρία βαθιά ανθρώπινη και συναισθηματική, που δεν στοχεύει απλώς να ενημερώσει — αλλά να συγκινήσει, να διασκεδάσει και να αφήσει ένα αποτύπωμα.
Σκοπός μας είναι, φεύγοντας, ο καθένας να κουβαλά μέσα του το A.P.M. σαν μνήμη.
Ποια είναι η Μαριάνα Λαλαούνη
Η Μαριάνα Λαλαούνη είναι συνιδρύτρια του Aegina Pistachio Museum, ενός πολιτιστικού εγχειρήματος αφιερωμένου στην ιστορία, την ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά του φιστικιού Αιγίνης.
Είναι visual artist και δημιουργός του brand Mariana Lalaouni, με δραστηριότητα στον χώρο του design, του branding και της δημιουργικής κατεύθυνσης, συνεργαζόμενη τα τελευταία χρόνια με ξενοδοχειακούς και τουριστικούς οργανισμούς στην Ελλάδα.
Η δουλειά της κινείται ανάμεσα στην αισθητική, την αφήγηση και τον πολιτισμό, ενώ το 2020 κυκλοφόρησε και η πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Έρμαιο».
Το A.P.M. βρίσκεται ακόμη στα πρώτα του βήματα, όμως ήδη διαμορφώνεται ως μία μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία (μέσω ΑΜΚΕ), με στόχο να συνδέσει την ιστορία, τον πολιτισμό και την ταυτότητα της Αίγινας με το προϊόν που έχει ταυτιστεί όσο λίγα με το νησί: το φιστίκι Αιγίνης.
Από την πλευρά μας, ως Aegina365.gr, θεωρούμε σημαντικό να δίνουμε χώρο και βήμα σε ιδιωτικές πρωτοβουλίες που επιχειρούν να προσφέρουν κάτι ουσιαστικό στον τόπο μας, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις ή τις διαφορετικές απόψεις που μπορεί να υπάρχουν γύρω από αυτές. Ευχαριστούμε τη Μαριάνα που επέλεξε να μιλήσει αποκλειστικά σε εμάς και, μέσα από τη συζήτησή μας, διαπιστώσαμε πως πρόκειται για έναν άνθρωπο που επιθυμεί αφιλοκερδώς να συμβάλει δημιουργικά στην Αίγινα.
Άλλωστε, μιλάμε για μια εγκατάσταση που αξιοποιεί μέρος του υπογείου χώρου του κτηρίου, χωρίς να στερεί ή να περιορίζει τη δυνατότητα ανάπτυξης άλλων δράσεων και εγχειρημάτων στον ίδιο χώρο στο μέλλον.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μία από τις πιο φιλόδοξες πολιτιστικές πρωτοβουλίες που έχουν παρουσιαστεί στην Αίγινα τα τελευταία χρόνια, με επίκεντρο — τι άλλο; — το φιστίκι Αιγίνης και τους ανθρώπους που κρατούν ζωντανή την ιστορία και την παράδοσή του.
Για περισσότερες πληροφορίες και ενημερώσεις σχετικά με το A.P.M., μπορείτε να ακολουθήσετε τα επίσημα social media του:
Facebook: Aegina Pistachio Museum
Instagram: aeginapistachiomuseum
