Η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση στη διαχείριση του νερού έχει επαναφέρει στο προσκήνιο το επιχείρημα περί «ιδιωτικοποίησης». Ωστόσο, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάζεται, πρόκειται κυρίως για μια θεσμική και επιχειρησιακή αναβάθμιση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, οι οποίες καλούνται να αναλάβουν τη διαχείριση της ύδρευσης, της αποχέτευσης και της άρδευσης σε περιοχές που μέχρι σήμερα εξυπηρετούνταν από μικρούς και κατακερματισμένους τοπικούς φορείς.
- Το πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η μεταρρύθμιση
- Η τεχνοκρατική λογική της μεταρρύθμισης
- Τα τρία βασικά οφέλη
- Αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των διαρροών
- Απορρόφηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων
- Δημοσιονομική εξυγίανση
- Το επιχείρημα περί «ιδιωτικοποίησης»
- Οι προβλέψεις για τους εργαζομένους
- Η διαχείριση του νερού ως εθνική προτεραιότητα
Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να αντικαταστήσει έναν χάρτη εκατοντάδων διαφορετικών οργανισμών με ισχυρότερους και περισσότερο εξειδικευμένους φορείς. Στόχος είναι η διαχείριση ενός στρατηγικού φυσικού πόρου, όπως το νερό, να βασίζεται σε ενιαίο επιστημονικό και τεχνοκρατικό σχεδιασμό και όχι σε αποσπασματικές τοπικές πρακτικές.
Το πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η μεταρρύθμιση
Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο λειψυδρίας. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταγράφεται επίσης υψηλός κίνδυνος υδατικού στρες, δεύτερος μετά την Κύπρο.
Το σημερινό μοντέλο διαχείρισης περιλαμβάνει περισσότερους από 700 διαφορετικούς φορείς, όπως Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων και δημοτικές υπηρεσίες. Κάθε φορέας διαθέτει διαφορετικό προσωπικό, εξοπλισμό, οικονομικές δυνατότητες και επίπεδο τεχνογνωσίας.
Οι απώλειες νερού στα δίκτυα παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις χάνεται περισσότερο από το μισό νερό που διοχετεύεται προς κατανάλωση. Την ίδια στιγμή, χώρες όπως το Ισραήλ και η Σιγκαπούρη έχουν επενδύσει συστηματικά στην επαναχρησιμοποίηση και στην ανακύκλωση του νερού, περιορίζοντας τις απώλειες και καλύπτοντας μέρος των πρόσθετων αναγκών τους.
Η διάγνωση του προβλήματος δεν είναι ιδεολογική, αλλά αριθμητική και επιχειρησιακή. Ένα τόσο κατακερματισμένο μοντέλο δύσκολα μπορεί να υποστηρίξει έναν μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό για το νερό.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη γραφειοκρατία. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατά τις οποίες η απουσία υποδομών και σχεδιασμού οδήγησε σε προβλήματα ποιότητας του πόσιμου νερού, εισχώρηση παθογόνων μικροοργανισμών και αυξημένες συγκεντρώσεις επιβαρυντικών στοιχείων λόγω ανεξέλεγκτης υπεράντλησης γεωτρήσεων.
Πρόκειται για προβλήματα που συνδέονται άμεσα με την απουσία ενιαίου ελέγχου, πρόληψης και κεντρικού σχεδιασμού.
Η τεχνοκρατική λογική της μεταρρύθμισης
Η κυβέρνηση εντάσσει τη συγκεκριμένη μεταρρύθμιση στο πλαίσιο της χρηστής διακυβέρνησης και της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των υδάτινων πόρων. Αντίστοιχες κατευθύνσεις έχουν διατυπωθεί τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από διεθνείς οργανισμούς, με βασική προτεραιότητα τον περιορισμό του κατακερματισμού.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί τη μοναδική χώρα που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Στην Ολλανδία λειτουργούσαν παλαιότερα 2.650 περιφερειακές αρχές διαχείρισης υδάτων, ενώ σήμερα έχουν περιοριστεί σε 24. Στη Σκωτία, οι 210 φορείς ύδρευσης συγχωνεύθηκαν αρχικά σε 13 περιφερειακά συμβούλια, στη συνέχεια σε τρεις οργανισμούς και τελικά σε έναν.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο ΟΟΣΑ, αντίστοιχες ενοποιήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική εξοικονόμηση λειτουργικών δαπανών.
Η επιλογή της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ ως βασικών πυλώνων του νέου συστήματος στηρίζεται στο γεγονός ότι αποτελούν τις δύο μεγαλύτερες και περισσότερο οργανωμένες εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης της χώρας.
Διαθέτουν εμπειρία στη διαχείριση μεγάλων υποδομών, οικονομική επάρκεια, τεχνικό προσωπικό και τεχνογνωσία που δύσκολα μπορεί να αναπτυχθεί από μια μικρή δημοτική επιχείρηση με περιορισμένους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους.
Τα τρία βασικά οφέλη
Η αξιοποίηση των οικονομιών κλίμακας μπορεί να μεταφραστεί σε τρία συγκεκριμένα οφέλη.
Αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των διαρροών
Οι ενοποιημένοι φορείς μπορούν να διαθέτουν εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό, σύγχρονο εξοπλισμό παρακολούθησης και εντοπισμού βλαβών, καθώς και οργανωμένα προγράμματα συντήρησης και αντικατάστασης των δικτύων.
Πρόκειται για επενδύσεις που ένας μικρός, μεμονωμένος φορέας συχνά δεν έχει ούτε τους οικονομικούς πόρους ούτε το απαραίτητο τεχνολογικό υπόβαθρο για να υλοποιήσει.
Απορρόφηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων
Η ένταξη και η υλοποίηση έργων σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα απαιτούν ώριμες μελέτες, τεχνική επάρκεια και διοικητική ικανότητα.
Η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ διαθέτουν οργανωμένες υπηρεσίες που μπορούν να προετοιμάσουν και να υλοποιήσουν μεγάλης κλίμακας έργα, σε αντίθεση με αρκετούς μικρότερους οργανισμούς που αδυνατούν να αξιοποιήσουν διαθέσιμα κονδύλια.
Δημοσιονομική εξυγίανση
Το κράτος προβλέπεται να καλύψει τουλάχιστον το 75% των οφειλών των οργανισμών που θα ενταχθούν στο νέο σχήμα προς τους παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, με συνολικό κονδύλι ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των συσσωρευμένων χρεών μεταξύ δημόσιων φορέων και οργανισμών, τα οποία τελικά επιβαρύνουν τους φορολογουμένους.
Το επιχείρημα περί «ιδιωτικοποίησης»
Η αντιπολίτευση έχει χαρακτηρίσει τη μεταρρύθμιση ως μια μορφή έμμεσης ιδιωτικοποίησης, επικαλούμενη τη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ.
Στην ΕΥΔΑΠ, το Δημόσιο κατέχει το 50% συν μία μετοχή, ενώ ποσοστό 11,33% ανήκει στην Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας. Στο μετοχικό κεφάλαιο συμμετέχουν επίσης ιδιωτικοί και θεσμικοί επενδυτές.
Αντίστοιχα, στην ΕΥΑΘ το Δημόσιο κατέχει το 50% συν μία μετοχή και η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας το 19,02%, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό κατανέμεται σε θεσμικούς και ιδιώτες επενδυτές.
Παρά τη συμμετοχή ιδιωτών, οι δύο εταιρείες παραμένουν υπό δημόσιο έλεγχο. Ως εισηγμένες εταιρείες υπόκεινται επίσης σε συγκεκριμένους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, δημοσιότητας και εποπτείας.
Αντιθέτως, στο σημερινό κατακερματισμένο σύστημα, εκατοντάδες μικρότερες δομές λειτουργούν αυτόνομα και συχνά είναι δυσκολότερο να ελεγχθούν αποτελεσματικά.
Η ενοποίηση μπορεί, επομένως, να ενισχύσει τη λογοδοσία και τη διαφάνεια, καθώς η διαχείριση θα υπάγεται σε κοινό πλαίσιο κανόνων και ελέγχων.
Οι προβλέψεις για τους εργαζομένους
Η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται σε μια συγχώνευση φορέων στην κορυφή, αλλά συνοδεύεται και από θεσμικές προβλέψεις για το προσωπικό.
Οι εργαζόμενοι που θα ενταχθούν στους δύο νέους πυλώνες προβλέπεται να λαμβάνουν τις ίδιες αποδοχές με το μόνιμο προσωπικό της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ.
Παράλληλα, καθιερώνεται όριο 40 χιλιομέτρων για τις τοποθετήσεις, ώστε οι εργαζόμενοι να παραμένουν κοντά στις περιοχές στις οποίες ήδη δραστηριοποιούνται.
Η διαχείριση του νερού ως εθνική προτεραιότητα
Η συζήτηση για τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού δεν μπορεί να αγνοεί τη σημερινή πραγματικότητα. Μεγάλες ποσότητες νερού πωλούνται ήδη μέσω της αγοράς εμφιαλωμένου νερού, των υδροφόρων πλοίων και των ιδιωτικών προμηθευτών, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές.
Παράλληλα, η αγροτική παραγωγή απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των υδάτινων πόρων της χώρας, συχνά χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου και εξοικονόμησης.
Επομένως, η αναβάθμιση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ παρουσιάζεται ως μια μεταρρύθμιση που βασίζεται στην αποτελεσματικότητα, στις οικονομίες κλίμακας, στον επιστημονικό σχεδιασμό και στην αξιοποίηση της τεχνολογίας.
Φιλοδοξεί να απαντήσει σε ένα σύστημα το οποίο επί δεκαετίες παρήγαγε διαρροές, χρέη και σημαντικές διαφορές στην ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι πολίτες.
Το ζητούμενο είναι η δημιουργία μιας σύγχρονης και ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής για το νερό, η οποία θα διατηρεί τον δημόσιο χαρακτήρα του, θα εξασφαλίζει την πρόσβαση για όλους και θα συμβάλλει στην εξοικονόμηση του φυσικού πόρου μέσω επενδύσεων στις υποδομές, στην αποτελεσματικότητα και στη διαφάνεια.
Μόνο μέσα από έναν μακροπρόθεσμο και υπεύθυνο σχεδιασμό μπορεί να προστατευθεί ένας τόσο πολύτιμος φυσικός πόρος, τόσο για τις σημερινές όσο και για τις επόμενες γενιές.
Πηγή: Liberal.gr
